Deprem bölgesinde TOKİ eliyle kısa sürede gerçekleştirilen köy konutları, devletin isterse ne kadar hızlı ve kapsamlı işler yapabileceğini bir kez daha ortaya koydu. Aynı iradenin, 1990’lı yıllarda boşaltılan köylerin yeniden inşası için özellikle Hakkâri ve ilçelerinde hayata geçirilmesi çağrısı yapılıyor. Köylere dönüşün sağlanmasının, hem toplumsal huzur hem de ekonomik sürdürülebilirlik açısından Türkiye’nin kronik bir yarasını onaracağı vurgulanıyor.
Hakkını teslim etmek gerekir. Depremin vurduğu Hatay, Adıyaman, Malatya ve Kahramanmaraş’ta devlet, TOKİ eliyle kısa sürede çok büyük işler başardı. Resmi açıklamalara göre deprem bölgesindeki köylerde inşa edilmesi planlanan köy evi sayısı yaklaşık 73 bin 972 ve bu hedefin 2025 yılı sonu itibarıyla büyük ölçüde gerçekleştirildiği ifade ediliyor. Depremle yıkılmış köylerin yeniden ayağa kaldırılması, insanların yeniden evlerine kavuşması gerçekten övünülecek ve gurur duyulacak bir tablodur.
Bu süreçte inşaatlarda kimlerin ne kadar fayda sağladığı, bu faydanın nasıl elde edildiği ve ihalelerin ne kadar şeffaf yürütüldüğü ayrı bir yazının konusudur. Ancak inkâr edilemeyecek bir gerçek vardır ki o da devletin, istediği takdirde çok kısa sürede çok büyük işler yapabilmesidir. Nitekim yarın da 500 bin sosyal konut kampanyası kapsamında Hakkâri ve ilçeleri için hak sahibi belirleme kurası gerçekleştirilecektir.
İşte tam da bu noktada önemli bir çağrıyı dile getirmek gerekiyor
Deprem bölgesinde ortaya konan bu başarının yalnızca yüzde 2’si bile, 1990’lı yıllarda çeşitli nedenlerle boşaltılan köylerin yeniden inşası ve köylere dönüşün teşvik edilmesi için kullanılsa, Türkiye’nin önemli ve derin bir yarası onarılmış olur.
Bu meselenin en somut ve en ağır yaşandığı illerden biri Hakkari’dir. Merkez başta olmak üzere Yüksekova, Şemdinli, Derecik ve Çukurca ilçelerinde; köyleri boşaltıldığı için göç etmek zorunda kalan, şehir hayatına tutunamayan ve mağduriyeti hâlâ devam eden binlerce aile bulunmaktadır.
Bahar mevsimiyle birlikte devlet yetkililerinin, sivil toplum kuruluşlarının ve siyasilerin bu konuya ivedilikle eğilmesi artık şarttır. Yerel ve genel bütün siyasi aktörlerin ortak beklentisi, bu meselenin söylemde değil, somut projelerle hayata geçirilmesi olmalıdır.
Çünkü Hakkari ve ilçelerinde yaşanan birçok sosyal huzursuzluğun temelinde köylerden kente zorunlu göçler yatmaktadır.
Bu göçler sadece insanların evlerini bırakıp şehir merkezlerine gelmesiyle sınırlı kalmamıştır. Aileler parçalanmış, şehirlerin ruhu ve toplumsal dokusu ciddi şekilde bozulmuştur.
Köyden kente gelen insan; toprağını, geçmişini ve hayallerini geride bırakarak gelmiştir. Tavuğunun yumurtasından, keçisinin sütünden, ineğinin bereketinden, kendi ektiği pancardan, temiz suyundan kısacası üretimden ve yaşam biçiminden kopmuştur. Geldiği yere uyum sağlayamamış, bu durum zamanla kentliyi de rahatsız etmeye başlamıştır.
Aradan 35 yıl geçti. Uyum sorunu halaa devam etmektedir. Köyden kente gelenler tutunamamış, kentliler ise bu durumdan rahatsız olarak yaşadıkları yerleri terk etmiş, birçok Hakkarili aile il dışına göç etmiştir. Yani bir göç, başka bir göçü doğurmuştur.
Bugün gelinen noktada gerçekten “yeni bir dönem”den söz ediliyorsa, bu dönem; köylerinden koparılmış insanların yeniden köylerine dönebildiği bir dönem olmalıdır.
Bunun yolu da bellidir: Devlet öncülüğünde, TOKİ eliyle boşaltılmış köylerin yeniden inşa edilmesi.
Bu adım yalnızca sosyal bir onarım değildir; aynı zamanda ekonomik bir kazanımdır.
Devlet, her yıl boş köyler için ödenen yer tazminatları gibi kalıcı bir külfetten de bu sayede kurtulmuş olur.
Deprem bölgesinde yapılanlar, bunun mümkün olduğunu açıkça göstermiştir. Şimdi sıra, yıllardır sessizce bekleyen boş köylerdedir.
Boşaltılmış köyleri TOKİ yapsın.
İnsanlar topraklarına dönsün.
Köyler yeniden hayat bulsun.
