Kürt PEN Merkezi tarafından 6-7 Kasım 2026 tarihlerinde Diyarbakır’da düzenlenen 'Edebiyat ve Barış' başlıklı uluslararası konferansının sonuç bildirgesi yayımlandı.
PEN International Başkanı Burhan Sönmez’in öncülüğünde, uluslararası başkan yardımcıları, daimi komite başkanları, yazarlar, akademisyenler ve sivil toplum temsilcilerinin katıldığı konferansta, Türkiye’de ve bölgede kalıcı barışın koşulları ele alındı.
'GERÇEK BİR UZLAŞMA DİYALOG, TANIMA, ONUR VE TAM EŞİTLİK TEMELİNDE MÜMKÜN'
'Diyarbakır Bildirgesi' başlığıyla yayımlanan metinde, gerçek, meşru ve kalıcı bir barışın silahlı boyunduruk, temel haklardan mahrum bırakma veya zorla susturma üzerine inşa edilemeyeceği belirtildi.
Gerçek bir uzlaşmanın ancak samimi ve sürekli diyalog, karşılıklı tanıma, onur ve tam eşitlik temelinde mümkün olabileceği ifade edildi.
Bildirgede, barış çağrılarının ve bu yöndeki girişimlerin olumlu ve gerekli olduğu ancak kalıcı bir barış için kültürel ve dilsel hakların tanınması ve özgürlük ortamının oluşturulması gerektiği kaydedildi.
Barışın yalnızca silahların bırakılması veya çatışmaların sona ermesi anlamına gelmediği belirtilen bildirgede, toplumsal eşitliğin yanı sıra siyasi, sosyal, ekonomik, kültürel ve insani hakların da güvence altına alınması gerektiği vurgulandı.
'KÜRT KİMLİĞİ, DİLİ, KÜLTÜRÜ ANAYASAL GÜVENCEYE ALINMALI'
Bildirgenin önemli başlıklarından biri de Kürtlerin kimlik, dil ve kültürel hakları oldu.
Aynı ülke ve toplumda birlikte yaşamanın eşit haklar, fırsatlar ve özgür diyalog temelinde gerçekleşmesi gerektiği belirtilen metinde, Kürt halkının kimliğinin, dilinin ve kültürünün anayasal olarak tanınması istendi.
'ANADİLDE EĞİTİM HAKKI, KÜRTÇENİN RESMİ KULLANIMI YASAL GÜVENCEYE ALINMALI'
Ayrıca anadilinde eğitim hakkının ve Kürtçenin resmî kullanımının yasal güvence altına alınması çağrısında bulunuldu.
Toplumsal eşitliğin, hiç kimsenin kendi kültürel haklarından veya kimliğinden vazgeçmeye zorlanmadığı bir ortamda mümkün olabileceği ifade edilen bildirgede, başka bir kimliğe asimilasyonun kabul edilemeyeceği kaydedildi.
Kalıcı barış için karşılıklı güvenin ve hakların hukuk devleti ilkeleri çerçevesinde güvence altına alınması gerektiği belirtildi.
'YAZARLAR, GAZETECİLER, SİYASİ TUTUKLULAR SERBEST BIRAKILMALI'
Bildirgede ifade özgürlüğüne de geniş yer verildi. Konferans salonundaki boş sandalyenin, düşünce ve kişi özgürlüğüne yönelik devam eden ihlalleri hatırlattığı belirtildi.
PEN International ve Kürt PEN Merkezi, cezaevlerinde bulunan tüm yazarların, gazetecilerin ve siyasi tutukluların derhâl ve koşulsuz serbest bırakılması çağrısında bulundu.
Eleştirel düşünenlerin ve yazarların cezaevinde tutulduğu bir ortamda hiçbir barış girişiminin etik ve demokratik meşruiyet iddiasında bulunamayacağı ifade edildi.
Edebiyatın toplumsal barışın inşasındaki rolüne de dikkat çekilen bildirgede, geleneksel siyasetin güç ilişkileri ve taktik hesaplar nedeniyle tıkandığı noktalarda edebiyatın insan vicdanına seslendiği belirtildi.
Yazarların ve PEN temsilcilerinin, kalemlerini bölünme ve şovenizmin hizmetine sunmayacakları, hakikat, adalet ve evrensel kardeşlik için kullanacakları ifade edildi.
DEVLET VE SİYASİ LİDELERE ÇAĞRI
Bildirgenin sonuç bölümünde, PEN International’ın uluslararası dayanışmasına dikkat çekilerek devlet yetkilileri ve siyasi liderlere çağrıda bulunuldu.
Kalıcı barışın sağlanması için eşitlik ve hukuk devleti ilkelerine dayanan samimi ve sistematik bir diyaloğun benimsenmesi gerektiği belirtildi.
Ayrıca sivil toplum kuruluşları ve tüm toplumsal aktörler, gerçek, meşru ve kalıcı bir barışın hayata geçirilmesine yönelik çabalara katılmaya davet edildi.
