Raporda; genel hak ihlallerinin görünümü, kadınlara ve çocuklara yönelik ihlaller, sınır bölgelerinde yaşanan hak sorunları, yaşam hakkı ihlalleri ile siyasi mahpuslara yönelik uygulamalar ele alındı.
Basın açıklamasına İHD Hakkâri Şubesi Eş Başkanları Sibel Çapraz ve Onur Akbaş, Yüksekova Esnaf ve Sanatkarlar Odası Başkanı İrfan Sarı ile İHD yöneticileri katıldı. Rapor metnini şube sekreteri Pınar Şen okudu.
2025 Yılında Hakkâri’de Hak İhlallerinin Genel Görünümü
Rapora göre Hakkâri’de hak ihlalleri; güvenlik politikaları, ekonomik kırılganlık ve toplumsal cinsiyet temelli yapılar nedeniyle çok boyutlu bir tablo ortaya koydu. Kadınlar ve çocuklar başta olmak üzere kırılgan grupların şiddet, ekonomik mağduriyet ve eğitim hakkına erişim konusunda ciddi sorunlarla karşılaştığı belirtildi.
Sınır köylerinde yaşayan yurttaşların ise güvenlik kontrolleri ve geçim kaynaklarına yönelik sınırlamalar nedeniyle gündelik yaşamlarında çeşitli hak ihlalleri yaşadığı ifade edildi.
Kadınlara Yönelik Hak İhlalleri
Raporda, 2025 yılı boyunca kadınlara yönelik şiddet ve cinsel istismar vakalarının sürdüğü kaydedildi. Aile içi şiddet, tehdit, darp ve cinsel istismar olaylarının toplumsal baskı ve yerel dinamikler nedeniyle çoğu zaman görünmez kaldığı vurgulandı.
Kadınların ekonomik bağımlılık ve sosyal baskılar nedeniyle resmi başvuru mekanizmalarına erişimde zorlandığı ifade edilirken, yerel basına yansıyan şüpheli kadın ölümleri ve intihar vakalarının aile içi şiddet ve sosyal güvencesizlikle bağlantılı olabileceğine dikkat çekildi.
Çocuk Hakları İhlalleri
Çocuk hakları ihlallerinin yoksulluk, eğitimde eşitsizlik ve güvenlik sorunlarıyla bağlantılı olduğu belirtilen raporda, çocuk işçiliği ve eğitimden kopmanın önemli sorunlar arasında yer aldığı ifade edildi.
Taşımalı eğitim sistemindeki aksaklıklar ve köylerde birleştirilmiş sınıf uygulamalarının çocukların eğitim hakkına erişimini sınırlandırdığı kaydedildi. Ayrıca 13 yaşındaki bir çocuğun polis gözetiminde yaralanmasının, devletin çocukları kötü muameleden koruma yükümlülüğü açısından ihlal olarak değerlendirildiği aktarıldı.
Sınır Bölgelerinde Yaşam ve Hak İhlalleri
Hakkâri’nin coğrafi konumu nedeniyle yoğun güvenlik politikalarına maruz kaldığı belirtilen raporda, sınır köylerinde uygulanan X-ray kontrolleri, kimlik denetimleri ve hareket kısıtlamalarının günlük yaşamı etkilediği ifade edildi.
Esendere Sınır Kapısı’nda yaşanan gözaltılar ve köylere giriş-çıkışlarda uygulanan yoğun kontrollerin temel hak ve özgürlüklere erişimde sorunlara yol açtığı belirtildi. Sınır ticaretine getirilen sınırlamaların kırsal kesimde yaşayan ailelerin gelirini azalttığı ve genç nüfusta işsizliği artırdığı kaydedildi.
Yaşam Hakkı İhlalleri
Raporda, 2025 yılı içerisinde yaşam hakkı ihlallerinin; sınır hattındaki çatışmalar, güvenlik operasyonları, mayın ve patlayıcı maddeler ile şüpheli ölümler bağlamında öne çıktığı ifade edildi. Özellikle kırsal bölgelerde yaşayan çocuklar, çobanlar ve tarım işçilerinin risk altında olduğu belirtildi.
Şüpheli ölümlerin çoğunlukla kadınlar ve gençler arasında yoğunlaştığı, etkin soruşturma yürütülmemesinin ise cezasızlık algısını güçlendirdiği vurgulandı.
Siyasi Mahpuslara Yönelik Hak İhlalleri
Cezaevlerinde tutulan siyasi mahpuslara yönelik hak ihlallerinin devam ettiği belirtilen raporda; tecrit uygulamaları, sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan gecikmeler, disiplin cezaları, iletişim kısıtlamaları ve kötü muamele iddialarına yer verildi.
Ağır hasta mahpusların tedaviye erişiminde yaşanan sorunların yaşam hakkı ve insan onuruna uygun muamele ilkesi açısından ciddi risk oluşturduğu ifade edildi.
İHD Hakkâri Şubesi, raporda yer alan hak ihlallerinin münferit olaylar olmadığını; güvenlik politikaları, ekonomik koşullar, toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve sınır yaşamı gibi çok boyutlu dinamiklerin birleşimiyle yapısal bir sorun oluşturduğunu belirtti.
Şube, rapor aracılığıyla hak ihlallerinin görünürlüğünü artırmayı, toplumsal farkındalık oluşturmayı ve hak temelli çözüm mekanizmalarının geliştirilmesini hedeflediklerini kamuoyuna duyurdu.
