İnsan Hakları Derneği (İHD) Merkezi Hapishaneler Komisyonu tarafından hazırlanan 2025 yılı Türkiye cezaevleri hak ihlalleri raporu, İHD Batman Şubesi'nde düzenlenen basın toplantısıyla kamuoyuna açıklandı. Raporda, 2025 yılı boyunca cezaevlerinde 24 bin 207 hak ihlali ile 2 bin 945 işkence ve kötü muamele vakasının tespit edildiği belirtildi.
Raporu İHD Merkezi Hapishaneler Komisyonu Eş Sözcüsü Nazlı Turan okudu.
2025 Boyunca En Az 24 Bin 207 Hak İhlali Tespit Edildi
Nazlı Turan, cezaevlerinde insan onuruyla bağdaşmayan, sistematik ve süreklilik gösteren ağır hak ihlallerinin 2025 yılı boyunca da devam ettiğini savundu.
Turan, yıl içerisinde İHD Genel Merkezi, şubeler ve temsilciliklere toplam 889 başvuru yapıldığını belirterek, bu başvurular sonucunda en az 24 bin 207 hak ihlali tespit edildiğini söyledi.
2 Bin 945 İşkence ve Kötü Muamele Vakası Kaydedildi
Rapora göre işkence ve kötü muamele kapsamında toplam 2 bin 945 hak ihlali tespit edildiğini belirten Turan, bu ihlaller arasında darp, tehdit, hakaret, provokatif tutumlar, ajanlık dayatması ve tecrit uygulamalarının bulunduğunu ifade etti.
Turan, ayrıca kuruma ilk girişlerde, oda aramalarında ve hastane ile adliye sevklerinde çıplak arama, ayakta tekmil verilmesi, telefonda tekmil uygulaması, askeri nizamda yürütme ve baskın aramalar sırasında kişisel eşyaların dağıtılması gibi uygulamaların sistematik biçimde sürdüğünü ileri sürdü.
Raporda Cezaevlerindeki Ölümler de Yer Aldı
Nazlı Turan, Adalet Bakanlığı ile Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü'nün cezaevlerinde yaşamını yitiren tutuklu ve hükümlülere ilişkin düzenli ve şeffaf veri paylaşmadığını savundu.
TBMM tutanaklarında yer alan resmî bilgilere atıfta bulunan Turan, 2025 yılı içerisinde cezaevlerinde 792'si hükümlü, 77'si tutuklu olmak üzere 869 kişinin doğal nedenlerle, 132 kişinin ise kaza veya izin süreçlerinde yaşamını yitirdiğini, toplam ölüm sayısının 1.001 olduğunu söyledi.
Ayrıca 1 Ocak-6 Mayıs 2026 tarihleri arasında 26 mahpusun intihar ettiğinin, bunlardan 14'ünün psikiyatrik ilaç kullandığının resmî makamlarca açıklandığını ifade etti.
"En Az Bin 412 Hasta Mahpus Bulunuyor"
İHD verilerine göre Türkiye cezaevlerinde en az bin 412 hasta mahpus bulunduğunu belirten Turan, bunların 335'inin ağır hasta statüsünde olduğunu açıkladı.
Turan, ağır hasta mahpuslardan 230'unun tek başına yaşamını sürdüremeyecek durumda olduğunu, 105 kişinin sürekli bakıma ihtiyaç duyduğunu, 188 mahpusun ise düzenli tıbbi gözetim altında tutulması gerektiğini ifade etti.
Adli Tıp Kurumu'nun verdiği raporların bilimsel ve hukuki kriterlerden uzak olduğunu öne süren Turan, hasta mahpusların tedaviye erişiminde ciddi sorunlar yaşandığını savundu.
İHD'nin Talepleri Sıralandı
Nazlı Turan, raporun sonunda cezaevlerinde yaşanan hak ihlallerinin son bulması için İHD'nin taleplerini kamuoyuyla paylaştı.
Açıklamada öne çıkan talepler şöyle sıralandı:
- İşkence ve kötü muamele uygulamalarına son verilmesi ve sorumlular hakkında etkili soruşturma yürütülmesi,
- Çıplak arama, ayakta tekmil ve mahremiyet ihlali oluşturan uygulamaların kaldırılması,
- Hasta mahpusların tedaviye erişiminin sağlanması ve cezaevi koşullarında tedavisi mümkün olmayanların infazlarının ertelenmesi,
- Kelepçeli muayene uygulamasına son verilmesi,
- Yüksek Güvenlikli, S Tipi ve R Tipi cezaevlerinde uygulanan ağır tecrit koşullarının sona erdirilmesi,
- İdare ve Gözlem Kurullarının kaldırılması,
- Keyfî disiplin cezalarına son verilmesi,
- Sürgün niteliğindeki sevk uygulamalarının durdurulması,
- Mahpusların savunma, haberleşme, eğitim ve anadilde iletişim haklarının güvence altına alınması,
- Kadın, çocuk, LGBTİ+ ve yabancı mahpuslara yönelik ayrımcı uygulamaların sona erdirilmesi,
- Cezaevlerindeki ölüm ve intihar vakalarının bağımsız şekilde soruşturulması,
- Cezaevlerinin uluslararası standartlara uygun bağımsız denetim mekanizmalarına açılması.
İHD, raporunda cezaevlerinde insan hakları standartlarının yükseltilmesi ve temel hak ihlallerinin önlenmesine yönelik gerekli adımların atılması çağrısında bulundu.
