Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) Grup Başkanvekilleri Gülistan Kılıç Koçyiğit ve Sezai Temelli, 8 Eylül 1999’dan sonra sigortalı olanların emeklilik koşullarının kademeli olarak yeniden düzenlenmesi amacıyla Meclis Başkanlığı’na kanun teklifi verdi.
Teklifte emekliliğin, yurttaşların çalışma hayatları boyunca ürettikleri değerin, ödedikleri primlerin ve harcadıkları emeğin karşılığını alabilmelerinin temel güvencelerinden biri olduğu belirtildi. Emekliliğin piyasa koşullarına terk edilebilecek bir ayrıcalık değil, sosyal devletin güvence altına almakla yükümlü olduğu temel bir sosyal hak olduğu vurgulandı.
TEKLİFİN GEREKÇESİ
Teklifin gerekçesinde, Türkiye’de emeklilik sisteminde 1999’dan itibaren yapılan değişikliklerin milyonlarca çalışanın yaşamını doğrudan etkilediği ifade edildi. 4447 sayılı Kanun ile yaş şartının sistemin temel unsurlarından biri hâline getirildiği, Anayasa Mahkemesinin iptal kararının ardından 2002’de çıkarılan 4759 sayılı Kanun ile geçiş koşullarının yeniden belirlendiği, 2008’de yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanun’un ise sosyal güvenlik sistemini yeni bir çerçeveye taşıdığı kaydedildi.
Bu değişiklikler sonucunda 8 Eylül 1999’dan önce ve sonra sigortalı olanlar arasında emeklilik hakkına erişim bakımından önemli farklılıklar ortaya çıktığı belirtildi. 2023’te 7438 sayılı Kanun ile 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olanların belirli koşullarla yaş şartı aranmaksızın emekli olabilmelerinin önünün açıldığı, ancak hemen sonraki dönemde sigortalı olan çalışanların bu düzenlemenin dışında kaldığı ifade edildi.
Gerekçede, çalışma hayatına giriş tarihindeki sınırlı bir farkın emekliliğe erişim süresinde uzun yıllara yayılan sonuçlar doğurabildiğine dikkat çekildi.
GİDERİLMESİ GEREKEN SORUN
Sigortalılık başlangıç tarihleri birbirine yakın, çalışma yaşamları benzer ve prim yükümlülüklerini yerine getiren yurttaşların emeklilik hakkına erişiminde ortaya çıkan ağır farklılıkların sosyal devlet ilkesi açısından giderilmesi gereken bir sorun olduğu vurgulandı.
Mağduriyetin yalnızca emeklilik tarihinin ertelenmesinden ibaret olmadığı belirtilen gerekçede, ileri yaşlarda iş bulma güçlüğü, güvencesiz çalışma, düşük ücretler, işsizlik ve gelir kaybının emekliliğe erişimi geciken yurttaşların yaşam koşullarını ağırlaştırdığı kaydedildi. Çalışma gücü azalan ancak emekli aylığına erişemeyen yurttaşların ekonomik ve sosyal güvencesizlikle karşı karşıya kaldığı ifade edildi.
MAĞDURİYETLERİ GİDEREN BİR SOSYAL POLİTİKA
Teklifle, 8 Eylül 1999’dan sonra ve 30 Nisan 2008’den önce ilk defa sigortalı olanların emeklilik yaşlarının sigortalılık başlangıç tarihine göre kademeli biçimde yeniden belirlenmesi amaçlanıyor. Mevcut prim ve hizmet koşullarının korunarak emekliliğe erişimdeki orantısız farklılıkların azaltılması ve farklı sigortalılık statülerinde hakkaniyetin güçlendirilmesi de teklifin hedefleri arasında yer alıyor.
Düzenlemenin mali etkilerinin hesaplanması, kamuoyuyla paylaşılması ve sosyal güvenlik sisteminin finansmanının adil, sürdürülebilir ve sosyal devlet ilkesiyle uyumlu biçimde planlanması da öngörülüyor.
Teklif gerekçesinde, emeklilikte adaletin bir kesimin hakkını diğerinin kaybı üzerine kurmak olmadığı; emeği koruyan, öngörülebilir kurallar koyan ve geçmiş düzenlemelerin yarattığı mağduriyetleri gideren bir sosyal politika anlayışı olduğu belirtildi.
Teklifin birinci maddesiyle 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na Geçici Madde 113 eklenmesi öngörülüyor. Buna göre, 8 Eylül 1999’dan sonra 506, 1479, 2925 ve 5434 sayılı kanun hükümlerine tabi olarak sigortalı olanlardan, kanunun 4. maddesinin birinci fıkrasına göre sigortalı sayılanların yaşlılık veya emekli aylığı bağlanması için gereken sigortalılık süresi, hizmet süresi ve prim gün sayısı koşullarını sağlayıp yaş koşulunu sağlayamayanlarına, maddenin yayım tarihinden itibaren kuruma yazılı başvuruda bulunmaları hâlinde yaşlılık aylığı bağlanması düzenleniyor.
Maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasların Kurum tarafından belirleneceği belirtilirken, teklifin yürürlük ve yürütme maddeleri de bulunuyor.
