Hakkari'nin Derecik ilçesinde Irak sınırının sıfır noktasında bulunan Navberoj ve Dûhê mezrasında yaşayan vatandaşlar, yıllar önce yeniden iskâna açılan köylerine bugün sıkı güvenlik uygulamaları nedeniyle ancak önceden hazırlanan izin listeleriyle girebildiklerini dile getiriyor.
1990'lı yıllarda güvenlik gerekçesiyle boşaltılan Dûhê mezrası, 2014 yılında Köye Dönüş ve Rehabilitasyon Projesi kapsamında yeniden yerleşime açıldı. Evlerini yeniden inşa ederek köylerine dönen vatandaşlar, son yıllarda uygulamaya konulan güvenlik tedbirleri nedeniyle günlük yaşamlarının giderek zorlaştığını belirtiyor.
Köye ulaşan güzergâhta birden fazla kontrol noktası bulunurken, son noktada X-Ray cihazı ve kimlik kontrolü yapılıyor. Köylüler, köyde kayıtlı evi bulunmayan ya da isimleri önceden güvenlik birimlerine bildirilmeyen kişilerin köye girişine izin verilmediğini ifade ediyor.
İnsan Hakları Derneği'nin (İHD) 1 Ekim 2024 tarihinde hazırladığı saha gözlem raporunda da heyetin köye girişine izin verilmediği, yalnızca köyde evi ve ahırı bulunan kişilerin giriş yapabildiği yönünde tespitlere yer verildiği belirtiliyor.
Tarım ve hayvancılık geriledi
Yaklaşık 100 haneden oluşan Dûhê mezrasının çevresinde çok sayıda güvenlik noktası bulunuyor. Köylüler, güvenlik duvarları nedeniyle Rubarok suyuna ulaşımın zorlaştığını, bunun da hayvancılığı ve tarımsal üretimi olumsuz etkilediğini dile getiriyor.
Su kaynaklarına erişimin kısıtlanması nedeniyle sürülerin küçüldüğünü ifade eden vatandaşlar, yıllardır geçim kaynağı olan büyükbaş ve küçükbaş hayvancılığı önemli ölçüde bırakmak zorunda kaldıklarını söylüyor. Tarımsal faaliyetlerin de büyük oranda durduğu belirtilirken, sınır ticaretinin sona ermesiyle ekonomik imkanların daha da daraldığı ifade ediliyor.
Göç hız kazandı
Bölge sakinleri, ekonomik zorluklar nedeniyle özellikle gençlerin büyük kentlere mevsimlik işçi olarak gitmek zorunda kaldığını, bazı ailelerin ise Irak'a göç ettiğini aktarıyor. Köyde kalanların büyük bölümünü ise kadınlar, çocuklar ve yaşlılar oluşturuyor.
İHD'nin saha raporunda da sınır hattındaki güvenlik uygulamalarının özellikle kadınların ekonomik ve sosyal yükünü artırdığı, zorunlu göçün ise bölgedeki yoksulluğu derinleştirdiği değerlendirmesine yer veriliyor.
Köylüler, yeniden iskâna açılan yerleşim yerlerinde yaşamın sürdürülebilir hale gelebilmesi için hareket özgürlüğünü kolaylaştıracak düzenlemeler yapılmasını, tarım ve hayvancılığı destekleyecek altyapı çalışmalarının hayata geçirilmesini talep ediyor.
