İran’ın birçok eyaletinde kötüleşen ekonomik koşulların tetiklediği protestolar giderek yayılırken, can kayıpları ve gözaltı sayıları da artıyor. Oslo merkezli Hengaw İnsan Hakları Örgütü, ülke genelinde devam eden gösterilerde en az 18 kişinin hayatını kaybettiğini, 170’ten fazla kişinin ise tutuklandığını açıkladı. Örgüt, 6 ölüm vakasının daha inceleme aşamasında olduğunu bildirdi.
Hengaw’ın raporuna göre kimliği doğrulanan yaşamını yitirenlerin en az 9’u Lor, 7’si Kürt kökenli. Son gözaltı dalgasında ise aralarında 4 kadın ve 5 çocuğun da bulunduğu 24 kişinin daha güvenlik güçleri tarafından alıkonulduğu, bu kişilerin nerede tutulduğuna dair bilgiye ulaşılamadığı belirtildi. Örgüt, protestoların ilk haftasında en az 177 kişinin tutuklandığını da hatırlattı.
Gösteriler, geçen hafta başkent Tahran’da artan hayat pahalılığı ve İran riyalinin hızla değer kaybetmesiyle başladı. Kısa sürede diğer büyük şehirler ve eyaletlere yayılan protestolara grevler de eşlik ederken, halk ekonomik çöküşe ve yüksek enflasyona karşı tepkisini dile getiriyor.
Birleşmiş Milletler cephesinden de Tahran yönetimine çağrılar geldi. BM İran İnsan Hakları Özel Raportörü Mai Sato, yetkilileri ifade özgürlüğü ve barışçıl toplanma hakkına saygı göstermeye davet ederken, aşırı güç kullanımından kaçınılması gerektiğini vurguladı. BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk ise herkesin taleplerini şiddete başvurmadan dile getirme hakkı olduğunu belirtti.
İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, yaptığı son açıklamada halkın ekonomik taleplerini “haklı” bulduğunu ifade etti ancak “düzeni bozan unsurların” engellenmesi gerektiğini söyledi. İranlı yetkililer ise protestoların arkasında dış güçlerin bulunduğunu savunuyor.
Uluslararası alanda en dikkat çekici açıklama ABD Başkanı Donald Trump’tan geldi. Trump, İran makamlarının protestoculara karşı ölümcül güç kullanması halinde ABD’nin müdahale edebileceğini öne sürdü. Bu sözlere Tahran’dan sert yanıt geldi. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi açıklamaları “tehlikeli ve sorumsuz” olarak nitelendirirken, Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf bölgede bulunan Amerikan üslerinin hedef haline gelebileceğini söyledi.
Ülkede ekonomik tablo ise her geçen gün ağırlaşıyor. İran riyali, dolar karşısında 1,42 milyon seviyesine gerileyerek tarihi dip noktayı gördü. Yıllık enflasyonun yüzde 50’ye yaklaştığı ülkede, yaptırımlar ve dış baskılar halkın alım gücünü ciddi şekilde zorluyor. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise işçi temsilcileriyle yaptığı görüşmelerde, halkın meşru taleplerini karşılamak için adım atılacağı vaadinde bulundu.
