Millî İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı İbrahim Kalın, Ortadoğu Araştırmaları Merkezi (ORSAM) ile Oxford Üniversitesi Küresel Tarih Merkezi bünyesindeki Küresel Düzen Programı tarafından ortaklaşa düzenlenen 'Ortadoğu’da yeni bir bölgesel toplum sözleşmesi arayışı' başlıklı konferansta konuştu.
Ankara’da gerçekleştirilen toplantıda Oxford Üniversitesi’nden Galip Dalay’ın sorularını yanıtlayan Kalın; silahsızlanma ve demokratikleşme süreci, PKK mensuplarının Türkiye’ye dönüşü, Suriye’de Kürtlerin yeni yönetime katılımı, İran’a yönelik yeni bir saldırı ihtimali ve Türkiye-İsrail ilişkileri hakkında değerlendirmelerde bulundu.
'KÜRT MESELESİNİN ORTAYA ÇIKMASINA NEDEN OLAN TOPLUMSAL VE SİYASAL SORUNLAR ELE ALINMALI'
Kürt meselesinin çözümünün yalnızca silahların bırakılmasına indirgenemeyeceğini vurgulayan Kalın, meselenin ortaya çıkmasına neden olan toplumsal ve siyasal sorunların da ele alınması gerektiğini söyledi. Kalın, silahsızlanmanın ardından geri dönüş ve topluma yeniden katılım sürecinin işletilmesi için hazırlık yapıldığını, mevcut yasal paketin kapsamı dışında kalan PKK mensuplarını da kapsayacak ek düzenlemelerin gündemde olduğunu belirtti.
Kürt meselesinin ortaya çıkış nedenlerini değerlendiren Kalın, Kürtlerin bir bölümünün kendisini dışlanmış, ayrımcılığa uğramış ve haklarından mahrum bırakılmış hissetmesinin sorunun temel boyutlarından biri olduğunu ifade etti. Kalın, bu toplumsal ve siyasal sorunların çözüm sürecinde doğrudan ele alınması gerektiğini belirterek şöyle konuştu:
“Bu neden bir mesele haline geldi? Kürtlerin bir bölümünün kendisini dışlanmış, ayrımcılığa uğramış ve haklarından mahrum bırakılmış hissetmesiyle ilgili bir mesele bu. Bunu ele almak zorundasınız.”
Sürecin iki temel boyutu bulunduğunu söyleyen Kalın, ilk ayağın silahsızlanma, ikinci ayağın ise Kürt meselesinin ortaya çıkmasına neden olan sorunların giderilmesi olduğunu kaydetti. Kimlik, hafıza, çok kültürlülük ve topluluk aidiyetleriyle ilgili konuların daha kapsamlı bir demokratikleşme çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini belirten Kalın, iki boyuttan herhangi birinin ihmal edilmesinin süreci eksik bırakacağını söyledi.
'DEMOKRATİKLEŞME ADIMLARI ATILMALI'
Kalın, sürecin yalnızca silahsızlanmaya indirgenemeyeceğini vurgulayarak şu ifadeleri kullandı:
“Bunu yalnızca birine indirgerseniz süreç tek ayaklı kalır. Sürecin iki ayak üzerinde ilerlemesi gerekiyor.”
Silahların kullanılmaya devam ettiği veya masada bulunduğu koşullarda demokratik bütünleşmenin sağlanamayacağını belirten Kalın, bununla birlikte silahsızlanmanın da tek başına çözüm getirmeyeceğini dile getirdi.
Kalın, demokratikleşme, kapsayıcılık ve toplumsal bütünleşme alanlarında yeni adımlar atılması gerektiğini belirterek, “Ancak bu da tek başına sorunu çözmeyecek. Demokratikleşme, kapsayıcılık, bütünleşme ve benzeri alanlarda başka adımlar da atmamız gerekiyor” dedi.
'SİYASETTE UZUN ZAMANDIR GÖRMEDİĞİMİZ BİR MUTABAKAT VAR'
Sürecin siyasi zemini hakkında da konuşan Kalın, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin güçlü desteğiyle başlatılan sürecin, Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) ve diğer siyasi partilerin desteğiyle geniş bir mutabakata dönüştüğünü söyledi.
Meclis’te gerçekleştirilen oylamada 467 milletvekilinin lehte oy kullandığını belirten Kalın, ortaya çıkan tabloyu “Türkiye siyasetinde uzun zamandır görmediğimiz bir mutabakat” sözleriyle değerlendirdi.
Bu mutabakatın sivil siyasete duyulan güveni güçlendirdiğini söyleyen Kalın, siyasi partilerin kendi farklılıklarını bir kenara bırakarak ortak bir hedef doğrultusunda hareket edebildiğini ifade etti.
'SURİYE, IRAK VE İRAN'DA DA DEMOKRATİKLEŞME İHTİYACI VAR'
Kürt meselesinin yalnızca Türkiye sınırları içerisinde ele alınamayacağını da belirten Kalın, Kürtlerin yaşadığı Suriye, Irak ve İran’da da toplumsal bütünleşme ve demokratikleşme ihtiyacı bulunduğunu söyledi.
Bölgedeki etnik, mezhepsel ve dinî farklılıkların çatışma nedeni olmak yerine toplumsal zenginliğin bir parçası haline gelebileceğini kaydeden Kalın, bu farklılıkların bir arada yaşama temelinde değerlendirilmesi gerektiğini dile getirdi.
'AYAĞINIZI YERE SAĞLAM BASMAK ZORUNDASINIZ'
Sürecin ilerleme hızı ve karşılaşılan güçlükler hakkında da değerlendirmelerde bulunan Kalın, silahsızlanma ve siyasi alanda büyük adımlar atmanın kolay olmadığını, bu nedenle zaman zaman daha küçük adımlarla ilerlemek durumunda kaldıklarını söyledi.
Birlikte çalıştıkları taraflara bu konuda yaptıkları tavsiyeyi anlatan Kalın, sürecin dengeli ilerlemesinin önemine dikkat çekerek şöyle konuştu:
“Büyük bir adım atabilirsiniz ama sonrasında dengemizi kaybedebiliriz. En azından bir ayağınızı yere sağlam basmak zorundasınız.”
'PAZARLIĞA DAYALI BİR SÜREÇ DEĞİL'
Süreç içerisinde çıkmazlarla karşılaşıldığında ara tedbirler geliştirdiklerini belirten Kalın, sorunların hemen çözülemediği durumlarda etkilerinin sınırlandırılmasına çalıştıklarını söyledi.
Kalın, “Sorunu çözemiyorsanız en azından etkisini sınırlandırmaya çalışın. Ama durmuyoruz” ifadelerini kullandı.
Süreci tarafların karşılıklı tavizler verdiği bir pazarlık olarak görmediğini belirten Kalın, temel yaklaşımın ortak hedef doğrultusunda ilerlemek ve karşılaşılan engelleri birlikte ortadan kaldırmak olduğunu söyledi.
Kalın, sürecin işleyişini şu sözlerle anlattı:
“Bu, ‘Önce sen şunu yap, sonra ben bunu yapayım’ şeklinde bir al-ver meselesi değil. Pazarlığa dayalı bir süreç değil. Daha ziyade aynı hedefe doğru yürümek ve yol üzerindeki engelleri kaldırmakla ilgili. Ben bu engeli kaldırırım, sen diğerini kaldırırsın. Hedef açık. Oraya ulaşmamız gerekiyor. Ama bunu birlikte yapmak zorundayız.”
'GÖRMEK İSTEDİĞİMİZ HIZDA İLERLEMİYOR'
Kalın, sürecin mevcut durumuna ilişkin değerlendirmesinde PKK’nin lider kadrosundan kaynaklanan bazı kaygı ve dirençlerin bulunduğunu söyledi. Sürecin beklenen hızda ilerlemediğini belirten Kalın, örgütün lider kadrosunun gelecekte kendilerini neyin beklediği ve sürecin nasıl sonuçlanacağı konusunda sorularının bulunduğunu ifade etti.
Kalın, bu konudaki değerlendirmesini şöyle aktardı:
“Size karşı dürüst olmam gerekirse PKK’nın lider kadrosundan gelen bir miktar direnç var. Görmek istediğiniz hızda ilerlemiyoruz. Dolayısıyla ‘Bize ne olacak?’ sorusu ve sürecin nasıl sonuçlanacağı konusunda bazı meseleler, kaygılar var. Bu kaygıları anlıyorum. Ama konuşuyoruz. Bu meseleleri ele almaya ve aşmaya çalışıyoruz.”
Buna rağmen PKK üst yönetiminin sürece bağlılığını da gözlemlediğini söyleyen Kalın, sürecin bundan sonraki aşamalarının nasıl şekilleneceği konusunda daha fazla açıklık beklendiğini belirtti. Kalın, karşılıklı güvenin bu noktada belirleyici olduğunu kaydetti.
'GERİ DÖNÜŞ YOK, İLERLEMEYE DEVAM EDECEĞİZ'
Meclis’ten geçen yasa, Cumhurbaşkanı Yardımcısı’nın başkanlığında oluşturulan kurul, çalışmalarına başlayacak alt komiteler ve Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) bünyesinde kurulması planlanan izleme komitesinin hükümetin ve siyasi partilerin kararlılığını gösterdiğini ifade eden Kalın, toplum desteğinin de yüksek olduğunu söyledi.
Kalın, sürecin geleceğine ilişkin değerlendirmesinde, “Dolayısıyla geri dönüş yok. İlerlemeye devam edeceğiz” dedi.
'PKK MENSUPLARINI DA İÇERECEK EK YASA ÇIKARILACAK'
PKK mensuplarının Türkiye’ye dönüşü ve yeniden toplumsal yaşama katılımına ilişkin soruyu da yanıtlayan Kalın, silahsızlanma ve yeniden entegrasyon aşamaları için hazırlıkların yapıldığını, ancak bu konuda çalışmaların sürdüğünü belirtti.
Diğer ülkelerin benzer süreçlerde edindiği deneyimlerden yararlandıklarını söyleyen Kalın, Türkiye’nin kendi ihtiyaçları ve öncelikleri doğrultusunda özgün bir model geliştirdiğini ifade etti.
Silahsızlanmanın aşamalarının tamamlanmasının ardından Millî Güvenlik Kurulu’nun (MGK) onayının alınacağını belirten Kalın, mevcut yasal paketin kapsamında bulunmayan PKK mensuplarını da içerecek ek yasaların çıkarılmasının planlandığını söyledi.
Kalın, sürecin bu aşamasına ilişkin şu ifadeleri kullandı:
“Silahsızlanmanın bu aşamalarını tamamladıktan, ardından Millî Güvenlik Kurulunun onayını aldıktan ve şu anda bu paketin kapsamında olmayan PKK mensuplarını da kapsayacak ek yasaları çıkardıktan sonra o noktaya çok hızlı ulaşacağız.”
Türkiye’nin geri dönecek kişileri topluma yeniden kazandırabilecek kapasiteye sahip olduğunu belirten Kalın, bu aşamada bir uyum sürecine ihtiyaç duyulacağını ancak sürecin yönetilebileceğini söyledi.
DEMOKRATİK REFORMLARIN ÖNEMİNE DİKKAT ÇEKTİ
Demokratik reformların önemine de yeniden dikkat çeken Kalın, silahsızlanmanın sürecin yalnızca bir ayağını oluşturduğunu vurguladı.
Kalın, “Silahsızlanma bu sürecin bir ayağı. Diğer ayağı ise kesinlikle daha fazla demokratikleşme ve demokratik reformlar” dedi.
DÜNYADAKİ BARIŞ SÜREÇLERİNDEN ÖRNEKLER VERDİ
Sürecin uluslararası örneklerle karşılaştırılmasına da değinen Kalın, Kuzey İrlanda’daki barış süreci, İspanya'daki Bask meselesi ve Kolombiya’da Kolombiya Devrimci Silahlı Güçleri (FARC) ile yürütülen süreci örnek gösterdi.
Bu ülkelerde görüşmelerin başlaması, anlaşmaya varılması, silahsızlanma ve yeniden topluma katılım aşamalarına geçilmesinin yıllar aldığını belirten Kalın, Türkiye’de yürütülen sürecin bu örneklerle karşılaştırıldığında iyi bir tempoda ilerlediğini söyledi.
Kalın, farklı ülkelerin deneyimlerinden yararlanmanın önemine dikkat çekerken, Türkiye’nin kendi koşullarına uygun bir yol izlediğini ifade etti.
'IRAK'TAKİ KÜRT KARDEŞLERİMİZ ÇOK YARDIMCI OLDULAR'
Irak Kürdistan Bölgesi’nin sürece katkısını da değerlendiren Kalın, KDP, YNK ve bölgedeki diğer siyasi partilerle ilişkilerin önemine değindi. Kalın, bu partileri “kardeşlerimiz” olarak tanımladı.
Iraklı Kürtlerin süreç boyunca yardımcı olduklarını belirten Kalın, ilerleyen aşamalarda daha büyük bir rol üstlenebileceklerini söyledi. Bazı PKK mensuplarının bir süre daha Irak’ın kuzeyinde kalacağını da belirten Kalın, bunun üzerinde uzlaşılan çerçeve doğrultusunda gerçekleşmesi halinde sorun oluşturmayacağını ifade etti.
Kalın, konuya ilişkin açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
“Çünkü bazı kilit unsurlar bir süre daha Kuzey Irak’ta kalacak. Birlikte üzerinde uzlaştığımız çerçevede hareket edildiği sürece bununla ilgili bir sorunumuz yok. Irak’taki Kürt kardeşlerimiz çok yardımcı oldular.”
'İRAN'A YÖNELİK YENİ BİR SALDIRI, IKYB AÇISINDAN DA SORUNLAR YARATABİLİR'
İran’a yönelik yeni bir saldırı ihtimalinin Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi açısından da sorunlar yaratabileceğini söyleyen Kalın, Irak’ın kuzeyinde bulunan İranlı Kürt muhalif grupların olası bir saldırıda hedef haline geldiğini belirtti.
İranlı yetkililerle gerçekleştirdikleri görüşmelerde Kuzey Irak’a yönelik saldırıları gündeme getirdiklerini aktaran Kalın, güvenlik tehditlerine ilişkin bilgilerin Türkiye, Irak makamları veya Kürt yetkililerle paylaşılabileceğini söyledi.
Bölgede karşılıklı iletişim ve koordinasyonun önemine dikkat çeken Kalın, olası bir güvenlik sorunu karşısında tarafların birbirlerine karşı silahlı tutum almaması gerektiğini belirterek şöyle konuştu:
“Onların da, bizim de bu meselelerle ilgilenebileceğimize inanıyorum. Böyle bir durum olduğunda birbirimize ateş etmemeliyiz.”
'SURİYE'DE KÜRTLERİN DEVLET KURUMLARINA KATILMASI ÖNEMLİ BİR KAZANIM'
Suriye’deki gelişmelere ilişkin değerlendirmelerde bulunan Kalın, Beşar Esad yönetiminin devrilmesinin ardından kurulan yeni yönetimin ülkenin birliğini koruma konusunda beklentilerin ötesine geçtiğini söyledi.
Geçici Suriye Hükümeti Başkanı Ahmed Şara ve ekibinin farklı toplumsal kesimleri siyasi sürece dahil etmeye başladığını belirten Kalın, Aleviler, Dürziler ve Kürtlerle yaşanan gerilimlere rağmen Suriye’nin bir yıl öncesine göre daha iyi bir noktada bulunduğunu ifade etti.
Kürtlerin hem Suriye’de hem de Irak’ta IŞİD’e karşı mücadelede ağır bedeller ödediğini vurgulayan Kalın, Suriye’de devlet kurumlarına katılımlarını önemli bir kazanım olarak değerlendirdi.
Kalın, Kürtlerin Suriye’nin siyasi ve kurumsal yapısındaki konumuna ilişkin şu ifadeleri kullandı:
“Ama artık Suriye’nin bir parçasılar. Suriye’nin önemli bir parçasılar. Suriye’de devlet kurumlarının ve siyasi kurumların parçası haline geliyorlar.”
Kalın, Ahmed Şara’nın Kürtlerin kültürel ve dil haklarını güvence altına alan bir cumhurbaşkanlığı kararnamesi yayımladığını da söyledi.
Demokratik Birlik Partisi’nden (PYD) bir ismin savunma bakan yardımcılığına, bir başka ismin ise Haseke valiliğine getirildiğini belirten Kalın, Mazlum Abdi’nin cumhurbaşkanına danışmanlık yaptığını, İlham Ahmed’in de milletvekili olduğunu ifade etti.
Kalın, bu gelişmelerin Kürtlerin Suriye’deki siyasi ve idari kurumlara katılımı açısından önem taşıdığını belirtti.
'BİRKAÇ GÜN İÇİNDE ANLAŞMA OLMAZSA ABD'NİN İRAN'A SALDIRMASI ÇOK GÜÇLÜ BİR İHTİMAL'
İran’a yönelik yeni bir saldırının önlenmesi amacıyla yoğun diplomatik temas yürüttüklerini açıklayan Kalın, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın iki gün önce ABD Başkanı Donald Trump ile görüştüğünü söyledi. Kalın, Erdoğan’ın görüşmede yeniden saldırı yoluna gidilmemesi gerektiğini ilettiğini aktardı.
İran’a yönelik olası bir saldırının bölgesel sonuçlarına dikkat çeken Kalın, Tahran yönetiminin böyle bir durumda bölge ülkelerine ve ABD’nin bölgedeki askerî üslerine karşılık verebileceğini belirtti. Kalın, bunun bölgeyi yeniden çatışma döngüsüne sürükleyebileceği uyarısında bulundu.
Taraflar arasında müzakere edilen altı maddelik planı değerlendiren Kalın, planın hem İran’ın hem de karşı tarafın kaygılarını dikkate alan adil bir anlaşma niteliği taşıdığını söyledi.
Plan kapsamında İran’a yönelik yaptırımların hafifletilmesinin ve dondurulmuş fonların serbest bırakılmasının öngörüldüğünü belirten Kalın, bunun karşılığında nükleer görüşmelerin de başlayacağını ifade etti.
İran’ın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile çalışmayı kabul etmesini olumlu bir gelişme olarak değerlendiren Kalın, anlaşmanın önündeki temel sorunun tarafların atacağı adımların hangi sırayla gerçekleştirileceği olduğunu kaydetti.
Zamanın daraldığını vurgulayan Kalın, önümüzdeki birkaç günün belirleyici olacağını belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:
“Önümüzdeki birkaç gün içinde bu anlaşma sağlanabilirse İran’a saldırı olmayacak. Ama birkaç gün içinde bir anlaşma olmazsa ABD’nin İran’a saldırması ihtimali çok yüksek.”
Bölgede yaşanabilecek küçük bir olayın daha geniş çaplı bir çatışmayı tetikleyebileceğini söyleyen Kalın, diplomatik girişimlerin sürdürülmesi gerektiğini belirtti.
