Irak’ın devrik lideri Saddam Hüseyin dönemindeki Baas rejiminin 31 Mart 1991’de Kürdistan Bölgesi’ne yönelik saldırılarının ardından yaşanan ve milyonlarca insanın Türkiye sınırına doğru göç etmek zorunda kaldığı 1991 Büyük Göçü’nün acı izleri, aradan 35 yıl geçmesine rağmen ortaya çıkmaya devam ediyor.
Hakkari’nin Çukurca ilçesine bağlı Deştan köyü kırsalında, o dönemde göç yolunda yaşamını yitiren sivillere ait olduğu değerlendirilen mezarlarda çalışma başlatıldı. Yürütülen kazı çalışmaları sonucunda şu ana kadar 8 kişiye ait cenazeye ulaşıldı.
Kürdistan Bölgesi Enfal ve Şehitler Bakanlığı öncülüğünde çıkarılan cenazeler, kimliklerinin kesin olarak belirlenmesi amacıyla Duhok Adli Tıp Kurumu’na gönderildi.
8 cenazenin 5’i çocuklara ait
Mezarlardan çıkarılan cenazeler üzerinde yapılan ilk incelemelerde, 8 kişiden 5’inin çocuk olduğu tespit edildi. Cenazelerden birinin kimliği, yanında bulunan künyeden belirlenirken, göç sırasında henüz 9 aylık olan Ciwan adlı bebeğin kimliğine ise yapılan araştırmalar sonucunda ulaşıldı.
Diğer cenazelerin kimliklerinin belirlenmesi için adli tıp incelemeleri ve DNA çalışmaları sürdürülüyor.
“En azından artık bir mezarı olacak”
1991’deki göç sırasında 9 aylık kızı Ciwan’ı kaybeden Sabiha Muhammed, yıllar sonra kızına ait kemiklerin bulunmasının ardından duygusal anlar yaşadı.
Kızını kulağındaki altın küpeden teşhis ettiğini anlatan acılı anne, yaşadıkları büyük trajediyi gözyaşları içinde dile getirdi.
Muhammed, o günlerin soğuk, açlık ve yokluk içinde geçtiğini belirterek, kızının kalıntılarının bulunmasının kendisi için yıllar sonra gelen acı bir teselli olduğunu söyledi. Muhammed, “En azından artık bir mezarı olacak” sözleriyle yaşadığı duyguyu ifade etti.
“Sayı daha da artabilir”
Çalışmaları yerinde takip eden Kürdistan Bölgesi Enfal ve Şehitler Bakanı Yardımcısı Navser Abdal, arama ve kazı çalışmalarının titizlikle sürdürüldüğünü söyledi.
Şu ana kadar 8 kişiye ait kalıntıya ulaşıldığını belirten Abdal, bölgede başka cenazelerin bulunma ihtimalinin de bulunduğunu ifade etti. Çıkarılan cenazelerin Duhok Adli Tıp Kurumu’ndaki işlemlerinin ardından ailelerden alınacak DNA örnekleriyle karşılaştırılacağını kaydetti.
Kimlik tespit işlemlerinin tamamlanmasının ardından tüm cenazeler için Nizarke Kalesi’nde bir tören düzenlenmesinin planlandığı belirtildi.
Cenazeler sınır kapıları yakınlarında bulunmuştu
Serzer ve Üzümlü sınır kapıları yakınlarında bulunan cenazelerin, Adli Tıp Kurumu’nda yapılacak ayrıntılı incelemeler ve DNA testlerinin tamamlanmasının ardından kimliklerinin netleştirilmesi bekleniyor.
Kimlik tespit sürecinin tamamlanmasının ardından cenazelerin, Kürdistan Bölgesi Enfal ve Şehitler Bakanlığı bünyesinde düzenlenecek resmî törenlerle ailelerine teslim edilerek toprağa verilmesi planlanıyor.
1991 Büyük Göçü sırasında yaşanan insanlık dramının izleri, aradan geçen onlarca yıla rağmen Çukurca sınır hattında bulunmaya devam ediyor. Her açılan mezar, göç yolunda yarım kalan bir hayatı ve yıllardır yakınlarından haber bekleyen ailelerin dinmeyen acısını yeniden gün yüzüne çıkarıyor.
