Çocuk Koruma Kanunu’nda değişiklik öngören teklif, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu’nda kabul edilerek yürürlüğe girdi. Düzenlemenin özellikle çocuklar açısından ceza sorumluluğu, hapis cezalarının süreleri ve infaz sürecinde önemli değişiklikler getirmesi dikkat çekti.
Yasayla birlikte mevzuatta kullanılan “suça sürüklenen çocuk” ifadesi de değiştirilerek “adli süreçteki çocuk” olarak yeniden tanımlandı.
Düzenlemeye yönelik değerlendirmelerde, çocukların korunması ve topluma yeniden kazandırılmasına yönelik sosyal ve rehabilitasyon politikaları yerine ceza ve infaz mekanizmalarının daha fazla öne çıkarıldığı eleştirileri gündeme geliyor.
12-15 yaş grubunda ceza sınırları yükseldi
Yeni düzenlemeye göre, suçun işlendiği sırada 12 yaşını doldurmuş ancak 15 yaşını tamamlamamış çocukların ceza sorumluluğu, yaptıkları eylemin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneklerine göre belirlenecek.
Bu yeteneklerin yeterince gelişmediğinin tespit edilmesi durumunda çocuğa ceza verilmeyecek ve çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanacak.
Ceza sorumluluğunun bulunduğu durumlarda ise ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda 13 ila 18 yıl, müebbet hapis gerektiren suçlarda ise 10 ila 12 yıl arasında hapis cezası uygulanabilecek. Diğer hapis cezalarında yarı oranında indirim yapılacak ve tek bir fiil nedeniyle verilen hapis cezası 9 yılı geçemeyecek.
Hakim, belirli koşulların oluşması halinde 12-15 yaş grubundaki çocuklar için bir üst yaş grubuna ilişkin ceza hükümlerinin uygulanmasına da karar verebilecek.
15-18 yaş grubunda da cezalar artırıldı
15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını tamamlamamış çocuklar bakımından da bazı ceza sınırları yükseltildi.
Ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda 19 ila 27 yıl, müebbet gerektiren suçlarda ise 15 ila 18 yıl arasında hapis cezası verilebilecek. Diğer hapis cezalarında üçte bir oranında indirim uygulanacak ve tek bir fiil nedeniyle verilecek ceza 15 yılı aşamayacak.
Kasten öldürme ile ölüm, bitkisel hayat, organ veya duyu kaybıyla sonuçlanan kasten yaralama suçlarında ise yaş indiriminin uygulanmamasına karar verilebilecek.
Bu karar verilirken suçun nasıl işlendiği, çocuğun kusurunun ağırlığı, suçun amacı ve saiki ile daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezası alıp almadığı değerlendirilecek.
Çocuklar için sosyal inceleme zorunluluğu
Düzenlemeyle yargılama sürecinde de yeni bir uygulama getirildi. 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yapılmadan hazırlanan iddianameler mahkeme tarafından savcılığa iade edilecek.
İnfaz sistemi açısından da önemli bir değişikliğe gidildi. Çocukların hapis cezalarının infazına artık doğrudan çocuk eğitimevlerinde başlanmayacak. Çocuk hükümlüler öncelikle çocuk kapalı ceza infaz kurumlarına yerleştirilecek.
Çocuğun iyi halli olduğunun belirlenmesi halinde psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı ve diğer uzmanlardan oluşan idare ve gözlem kurulunun değerlendirmesi sonucunda çocuk eğitimevine ayrılmasına karar verilebilecek.
Bazı kısa süreli cezalar doğrudan eğitimevinde infaz edilecek
Kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan ise toplam 5 yıl veya daha az hapis cezası alan çocukların cezaları doğrudan çocuk eğitimevlerinde infaz edilecek.
Bazı suçlar bakımından istisna getirilirken, koşullu salıverilme hesabında çocuğun 15 yaşını tamamlayıncaya kadar ceza infaz kurumunda geçirdiği bir gün iki gün olarak hesaplanacak.
Bu avantaj; kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçlarında uygulanmayacak.
Ailevi ihmallere yönelik cezalar da artırıldı
Yasa yalnızca çocukların ceza sorumluluğunu değil, çocuklara karşı ailevi yükümlülüklerin ihlalini de yeniden düzenliyor.
Bakım ve eğitim yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere yönelik hapis cezasının alt ve üst sınırı 3 aydan 2 yıla çıkarıldı. Hamile eşini veya hamile bıraktığı kadını çaresiz durumda terk edenlere ilişkin cezanın üst sınırı da 2 yıla yükseltildi.
Ailevi ihmaller sonucunda çocuğun ağır yaralanması veya kasten öldürülmesi gibi ağır suçlara sürüklenmesi halinde şikayet şartı aranmayacak. Bu durumlarda faile verilecek ceza yarı oranından iki katına kadar artırılabilecek.
Uyuşturucu, bağımlılık ya da onur kırıcı davranışlarla çocuğun ahlakını ve sağlığını tehlikeye atan ebeveynler hakkında ise 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası uygulanabilecek.
Ayrıca silahını gerekli dikkat ve özeni göstermeden muhafaza ederek bir çocuğun silaha ulaşmasına neden olan kişilere de yeni bir yaptırım getirildi. Başka bir suç oluşmaması halinde bu kişiler 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasıyla karşı karşıya kalabilecek.
Düzenlemeyle birlikte çocuk adalet sisteminde cezaların artırılması ve infaz sürecinin yeniden yapılandırılması yönünde kapsamlı bir değişikliğe gidilmiş oldu.
