Kürt kültürünün binlerce yıllık sözlü hafızası olan dengbêjlik geleneği, Mezopotamya topraklarında kadınların direnişiyle yankılanmaya devam ediyor. Bu geleneğin günümüzdeki en güçlü temsilcilerinden biri olan Vanlı Hanım Sezan, 7 yaşında Şakiro’nun kilamlarıyla başladığı sanat yolculuğunda, toplumsal baskılara ve "ayıp" duvarlarına karşı verdiği mücadeleyi anlattı.
"10 Amcam, 9 Erkek Kardeşim Vardı, Yine de Söyledim"
Muradiye’nin Mozexan mahallesinde büyüyen Sezan, dengbêjliğe olan tutkusunun henüz çocukken başladığını dile getirdi. O günleri şu sözlerle anlattı:
"Şakiro’nun sesine âşık büyüdüm. Annem, amcalarım ve kardeşlerim kilam söylememi 'ayıp' diyerek hoş karşılamazlardı. Annem bana sürekli 'Amca kızların böyle yapmıyor, sen neden yapıyorsun?' derdi. Ama ben gizlice kasetlerden dinlediğim ezgileri hafızama kazır, yalnız kaldığımda söylerdim. Sonunda başkaldırdım ve sesimi yükselttim."
Kırılan Teypler ve Kazanılan İrade
Evlendikten sonra da benzer engellerle karşılaştığını ifade eden Sezan, eşinin ve kayınbiraderinin de başlangıçta buna karşı çıktığını söyledi. Hatta bir gün dinlediği teybin kayınbiraderi tarafından yere atılarak kırıldığını belirten usta dengbêj, "Eşimin annesi gelip oğluna kızdı ve bana 'Yüksek sesle söyle' dedi. Eşim zamanla benim iradeli duruşum sayesinde yanımda yer aldı ve beni severek dinlemeye başladı," diyerek sanatı için verdiği savaşı nasıl kazandığını paylaştı.
"Kadınlar Kimsenin Namusu Değildir"
Dengbêjliğin sadece bir şarkı söyleme biçimi değil, bir tarih yazımı olduğunu vurgulayan Hanım Sezan, tüm kadınlara seslenerek şu mesajı verdi:
"Kadınlar hiçbir yerde kendilerini kısıtlamasınlar. Bugün kadınlar toprakları için, hakları için her alanda mücadele ediyor. Artık kimse kadınların önünde durmasın; kadınlar kimsenin namusu değil, kendi iradelerinin sahibidir. Biz söylemezsek bu kültür unutulur."
Miras Çocuklarına Geçti
Bugün çocuklarının da bu geleneği sürdürmesinden büyük gurur duyduğunu belirten Sezan, bir kızının Şakiro’nun tüm kilamlarını defterine yazdığını, büyük oğlunun ise dengbêjlik yaptığını ekledi. Hem evine bakıp hem de sanatsal mücadelesini sürdüren Hanım Sezan, hayatı boyunca kilamlarında kendini bulmaya ve bu kadim mirası yaşatmaya kararlı.